De dagen worden korter, je bed voelt zwaarder en boodschappen doen kost opeens meer moeite dan normaal. Je noemt het een herfstdip en schuift het af op het weer. Maar onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen vonden iets dat die aanname op losse schroeven zet: een direct verband tussen minder zonlicht en een sombere stemming is veel lastiger aan te tonen dan iedereen denkt.
Dat betekent niet dat je je dat sombere gevoel inbeeldt. Het betekent alleen dat de oorzaak mogelijk ergens anders zit dan je dacht, en dat verandert wat je er het beste aan kunt doen.
Bijna niemand ontsnapt eraan
De cijfers liegen niet. Volgens onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen heeft ongeveer één op de vijf Nederlanders bij de wisseling van het seizoen last van lusteloosheid, vermoeidheid, prikkelbaarheid en een vage vorm van somberheid. Het Universitair Medisch Centrum Groningen schat dat zo'n 1,3 miljoen mensen in Nederland jaarlijks te maken krijgen met een winterdip, en dat nog eens 480.000 mensen een zwaardere vorm ervaren die bekendstaat als seasonal affective disorder, oftewel een winterdepressie.
Dat is een groot deel van het land dat rond deze tijd van het jaar ergens tegenaan loopt. Toch wordt het probleem vaak weggewuifd als "gewoon het seizoen", terwijl er meer aan de hand blijkt te zijn dan alleen het weer.
Waarom het weer misschien de zondebok is, niet de oorzaak
Hier wordt het interessant. De Groningse onderzoekers gingen op zoek naar een oorzakelijk verband tussen regen, wind en zonuren enerzijds en de stemming van mensen anderzijds. Ze vonden dat verband niet, in elk geval niet zo sterk als je zou verwachten. Mensen voelen zich in het najaar vaker somber, maar dat lijkt minder te maken te hebben met het daadwerkelijke weer buiten en meer met de gedachte dat het najaar nu eenmaal een sombere tijd is.
Met andere woorden: je verwacht dat je je slechter gaat voelen zodra de bladeren vallen, en die verwachting kleurt hoe je jezelf voelt. Herken je dat gevoel ook bij het piekeren over dingen die nog niet gebeurd zijn? Dat is precies hetzelfde mechanisme: je hersenen schrijven een vervelend gevoel toe aan een externe oorzaak, ook als die oorzaak niet de echte reden is.
Wat er dan wel meespeelt
Verwachting is niet het hele verhaal. Er gebeurt namelijk ook echt iets in je lijf als de dagen korter worden. Minder daglicht zorgt voor een lagere aanmaak van serotonine, het stofje dat bijdraagt aan een prettig, stabiel gevoel. Tegelijkertijd maakt je lichaam in het donker juist meer melatonine aan, het hormoon dat je slaperig maakt. Die combinatie kan je energie en stemming behoorlijk drukken, los van wat je erover denkt.
Daar komt vitamine D bij, die je huid vooral aanmaakt met hulp van zonlicht tussen maart en oktober. Zodra de zon in Nederland te laag komt te staan, teer je op de voorraad die je in de zomer hebt opgebouwd. Het Voedingscentrum raadt aan om die voorraad in de zomer goed op te bouwen door dagelijks een kwartier tot half uur met onbedekte huid buiten te zijn, en adviseert een supplement aan groepen die dat lastig lukt, zoals ouderen en mensen die weinig buiten komen.
Het verschil tussen een dip en iets ernstigers
Een herfstdip duurt meestal een paar weken en trekt vanzelf weg zodra je aan het ritme went of de dagen weer langer worden. Bij een winterdepressie ligt dat anders: de klachten houden minstens twee weken aan, keren jaar na jaar terug en grijpen dieper in op je dagelijks leven. Denk aan het compleet wegvallen van motivatie, veel meer slapen dan normaal en geen enkele zin meer hebben in dingen die je normaal leuk vindt.
Dat onderscheid is belangrijk, want de aanpak verschilt. Een lichte dip vraagt vooral om kleine aanpassingen in je dagelijkse routine. Een winterdepressie vraagt om professionele hulp, bijvoorbeeld via lichttherapie of cognitieve gedragstherapie bij een psycholoog. Merk je dat het langer dan twee weken aanhoudt en dat het je werk of relaties in de weg zit? Wacht dan niet af tot het vanzelf overgaat.
Wat je hier nu mee doet
Omdat verwachting zo'n grote rol speelt, helpt het al om anders naar het najaar te kijken. In plaats van je voor te bereiden op ellende, kun je je voorbereiden op een seizoen waarin je iets meer moeite moet doen om in balans te blijven, wat een heel ander uitgangspunt is.
- Pak 's ochtends daglicht mee voordat je binnen achter een scherm kruipt, ook als het bewolkt is. Buiten is het altijd lichter dan binnen.
- Houd je bewegingsroutine vast, ook als de bank aantrekkelijker lijkt dan een wandeling in de motregen.
- Bewaak je slaapritme. Ga niet steeds vroeger naar bed omdat het buiten donker is, want dat verstoort juist je bioritme verder. Meer hierover lees je in ons artikel over waarom slaap zo'n belangrijke wellnesstrend is.
- Zoek bewust momenten buiten op, ook al is het maar kort. Wij schreven eerder al waarom twee uur in de natuur per week al genoeg is voor je hoofd.
Geen van deze stappen is een wondermiddel, maar samen zorgen ze ervoor dat je lichaam minder hard hoeft te compenseren voor het gebrek aan licht. En misschien nog wel belangrijker: je weet nu dat een somber buitje in oktober niet automatisch "het seizoen" is. Soms is het gewoon een gedachte die je zelf voedt, en dat is iets waar je wél iets aan kunt doen.